Sperm Sayısı Azlığı (Oligospermi) Nedir?
Oligospermi, ejakülatta sperm sayısının normal değerlerin altında olması durumudur. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre normal sperm konsantrasyonu mililitre başına 15 milyon veya üzerindedir. Oligospermi mililitre başına 15 milyon sperm altında olması olarak tanımlanır. Hafif oligospermi 10-15 milyon, orta 5-10 milyon, şiddetli <5 milyon sperm/ml. Oligospermi erkek infertilitesinin (kısırlık) en yaygın nedenlerinden biridir ve çiftlerin gebe kalma şansını azaltır.
Nedenler ve Risk Faktörleri
Varikosel testis venlerinde genişleme, en yaygın düzeltilebilir neden, testis sıcaklığını artırır. Hormonal bozukluklar düşük testosteron, hipogonadizm, hiperprolaktinemi, tiroid problemleri. Genetik faktörler Klinefelter sendromu, Y kromozom mikrodelesyonları, kistik fibrozis gen mutasyonları. Enfeksiyonlar epididimit, orşit, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar. Testis problemleri inmemiş testis, testis travması, testis kanseri. Yaşam tarzı sigara, aşırı alkol, uyuşturucu, obezite, aşırı sıcaklık maruziyeti (sauna, sıcak küvet), stres. İlaç ve kimyasallar anabolik steroidler, kemoterapötikler, pestisitler, ağır metaller. Tıkanıklık vas deferens tıkanıklığı, retrograd ejakülasyon.
Tanı
Semen analizi en az 2 kez, 2-7 gün cinsel perhiz sonrası. Sperm sayısı, motilite, morfoloji değerlendirilir. Hormonal testler testosteron, FSH, LH, prolaktin. Genetik testler şiddetli oligospermide karyotip, Y kromozom mikrodelesyonu. Skrotal ultrason varikosel, kitle, anomali tespiti. Testiküler biyopsi nadir, sperm üretimi değerlendirmesi.
Tedavi Seçenekleri
Yaşam tarzı değişiklikleri sigara bırakma, alkol sınırlama, sağlıklı kilo, dengeli beslenme (çinko, selenyum, antioksidanlar), stres yönetimi, testisleri serin tutma. Varikosel cerrahisi cerrahi düzeltme sperm sayısını artırabilir. Hormonal tedavi hipogonadizm, hiperprolaktinemi tedavisi. Enfeksiyon tedavisi antibiyotikler. Takviyeler antioksidanlar (C, E vitamini), çinko, folat, koenzim Q10 bazı çalışmalarda faydalı. Yardımcı üreme teknolojileri IUI intrauterin inseminasyon hafif oligospermide, IVF in vitro fertilizasyon, ICSI intrasitoplazmatik sperm enjeksiyonu şiddetli oligospermide tek sperm enjekte edilir. Prognoz neden, şiddet ve tedaviye bağlı değişir. Hafif oligospermi doğal gebelik şansı var, şiddetli vakalarda ART gerekebilir. Oligospermi erkek infertilitesinin yaygın nedenidir, yaşam tarzı, tedavi ve ART ile gebe kalma şansı artabilir.